Dat iedereen altijd zorg kan bijkopen, blijkt onbekend

Het is voor de gemeente Tholen de afgelopen maanden hard werken geweest om de veranderingen in de zorg en op de arbeidsmarkt bij te sturen. Dat is deels gelukt, maar er is ook nog veel onduidelijkheid. Met name ouderen zien door de bomen het bos niet meer. Dat blijkt donderdagmiddag tijdens een voorlichtingsbijeenkomst over de WMO in sport- en gemeenschapscentrum Haestinge in Sint-Maartensdijk. De emoties lopen in sommige gevallen hoog op.

De AWBZ, de volksverzekering tegen onverzekerbare risico's zoals ouderen- en gehandicaptenzorg, sluit volgens de regering niet meer aan op wat mensen zelf willen: zo lang mogelijk zelfstandig thuis blijven wonen. Die ontwikkeling is al tientallen jaren gaande, maar wordt nu door het kabinet een stevig handje geholpen door hoge drempels op te werpen voor de toegang tot verpleeghuizen. Wie 24 uur per dag, zeven dagen per week zorg nodig heeft kan daar nog terecht. Dat wordt geregeld in de Wet langdurige zorg.

Betaalbaar houden

Zorg dichtbij is het motto van de decentralisatie vanuit de overheid. De ondersteuning voor ouderen en gehandicapten thuis is met ingang van dit jaar een verantwoordelijkheid van gemeenten, geregeld in de Wet maatschappelijke ondersteuning, de WMO. Maar voordat mensen aanspraak op deze wet kunnen maken, wordt eerst gekeken wat mensen met behulp van het eigen netwerk zelf nog kunnen. Dat gebeurt in zogenaamde keukentafelgesprekken. Verpleging en verzorging thuis, of hulp in de huishouding, komen voor rekening van de zorgverzekeraars.

Het langer zelfstandig laten wonen van ouderen is niet de enige reden van de decentralisatie. Het tweede doel van de hervorming is het betaalbaar houden van de langdurige zorg. Vandaar de miljardenbezuiniging. Daarnaast hoopt het kabinet met de decentralisatie de participatiesamenleving iets dichterbij elkaar te brengen: de burgers moeten meer voor elkaar doen, en niet voor alles direct naar de overheid kijken.

Huishoudelijke hulp

De gemeente Tholen is, net zoals alle andere gemeenten in Nederland, de zorg voor hulpbehoevende ouderen en gehandicapten opnieuw aan het organiseren. De visie is dat het goedkoper en beter kan door maatwerk. Goedkoper is een noodzaak, want de overheveling van de zorg naar de gemeenten gaat gepaard met bezuinigingen vanuit het Rijk. Gemeenten moeten het dus met minder geld doen. Tegelijkertijd blijft door de vergrijzing de vraag naar ondersteuning en begeleiding stijgen.

Veel ouderen die tot vorig jaar gesubsideerde hulp in de huishouding kregen, zijn gekort in het aantal uren. In sommige gevallen zijn deze gehalveerd. Daarover komen donderdagmiddag in Haestinge tijdens de WMO voorlichtingsmiddag voor ouderen de meeste vragen. Niet alleen de hulpbehoevenden zelf, maar ook de thuiszorg, dagbesteding, het vervoer, woningcorporatie en huisartsen krijgen te maken met de veranderingen in de zorg. Maar ook niet te vergeten de mantelzorgers, familie, vrienden, buren en vrijwilligers.

Een van de dames in de zaal reist dagelijks van Etten-Leur naar Tholen voor de zorg van haar ernstige zieke moeder. Een keer in de week krijgt de bejaarde dame, die nog zelfstandig woont, huishoudelijke hulp. Maar dat is ontoereikend, zegt de dochter. Ze zit met haar handen in het haar, want zelf kan ze de zorg voor moeder niet meer aan. Het vergt teveel van haar tijd. Het is slechts een van de vele voorbeelden.

Geen apart loket

Volgens beleidsmedewerker Evert Weys van de gemeente Tholen is er wel degelijk ondersteuning mogelijk. Zoals van mantelzorgers. De gemeente heeft een poule van vrijwillige mantelzorgers die in speciale situaties bij kunnen springen. Weys adviseert om opnieuw met de gemeente in gesprek te gaan over de mogelijkheden. Want die zijn er volgens hem betreft wel degelijk. ,,Samen moeten we zoeken naar een maatwerk oplossing. Indien nodig gaan wij als gemeente in gesprek met werkgevers zodat er meer uren beschikbaar gemaakt kunnen worden voor de mantelzorg."

Klaartje Koenraad van patiëntenorganisatie Klaverblad Zeeland, die deze middag bij de gesprekken is aangesloten, verwijst mevrouw naar de Wet langdurige zorg. Die is er voor mensen die 24 uur per dag, zeven dagen per week zorg nodig hebben. ,,Als de laatste levensjaren in beeld komen, en deze gaan gepaard met ziekte, dan kun je naar het zorgkantoor stappen voor een indicatie van moeder. Met zo'n indicatie kun je vervolgens zorg inkopen."

Uit de zaal rijzen vragen over het feit dat ouderen vaak niet zelfredzaam genoeg zijn om zelf actie te ondernemen. Tholenaar Ad Keij stelt dat er geen duidelijk loket bij de gemeente is waar mensen met vragen terecht kunnen. Zo'n loket is er niet, en komt er ook niet, zegt wethouder Jan Harmsen. ,,Mensen met vragen over de WMO of de zorg in de huishouding, kunnen terecht bij de gemeente. Gewoon onder het algemene nummer. De receptie zorgt vervolgens dat de beller de juiste persoon aan de lijn krijgt."

Rolstoel meegenomen

Harmsen is ervan overtuigd dat de gemeente het goed voor elkaar heeft. Toch lopen de emoties tijdens de bijeenkomst hoog op. Een dame in een rolstoel is ten einde raad. Ze kan helemaal niets meer zelf. Heeft overal hulp bij nodig. Van de gemeente kreeg ze een uur in de week extra hulp. ,,Maar daar kan ik toch helemaal niets mee", verzucht ze. ,,Ik heb veel meer hulp nodig, want ik zit altijd in die stoel, en daar kan ik niet uit." Tijdens de bijeenkomst komen verschillende persoonlijke problemen aan bod. Zoals een vrouw die vertelt dat de rolstoel van haar man door de zorginstelling zomaar is meegenomen.

Over het algemeen heerst veel onzekerheid over het behoud van de huishoudelijke hulp in huis. Mensen die minder uren hebben gekregen, kunnen desondanks extra uren bijkopen zodat er alsnog aan de hulpvraag wordt voldaan. Wethouder Harmsen vertelt dat ouderen die zorg zelf kunnen inkopen bij welke partij dan ook. ,,Of het nu Allévo of De Schutse is, dat maakt niet uit. Veel mensen zijn hiervan niet op de hoogte." Het merendeel van de mensen dat op de informatiebijeenkomst is afgekomen, heeft zelf hulp nodig. In enkele gevallen is familie meegekomen.

Zo ondersteunt Daniëlle Beverloo uit Breda haar grootmoeder J. van Driel-Noorloos uit Tholen. De dame woont in Dalemhof en krijgt wekelijks twee uur hulp in huis. Dat is volgens haar onvoldoende, omdat haar gezondheid steeds verder achteruit gaat. De kleindochter wil graag weten welke wegen bewandeld moeten worden om bij de juiste instantie aan te kloppen. Want ook zij vindt dat er veel onduidelijkheid heerst en informatie onvoldoende aanwezig of te vinden is. Diezelfde mening is Tholenaar Ad Keij toegedaan. Hij zit in de cliëntenraad van SVRZ en is geschrokken van de voorbeelden waarmee mensen komen. ,,Ouderen weten niet waar ze moeten zijn. Dat moet echt verbeteren."

Heel goed geholpen

De 80-jarige Annie Deurloo, vice-voorzitter van de cliëntenraad van SVRZ, heeft zelf nog geen zorg nodig. Maar toen ze in 2014 was gevallen en huishoudelijke hulp nodig had, wist ze de weg naar de gemeente te vinden. Daar is ze naar eigen zeggen heel goed geholpen. ,,Tijdens een zogenaamd keukentafelgesprek zijn de mogelijkheden besproken. Ik zou twee uur hulp in het huishouden krijgen. Die heb ik gekregen, een week lang. Maar uiteindelijk betaal je voor een maand. Dat is krom." Ook Deurloo is tegen het feit aangelopen dat transparante informatie ontbreekt. ,,Nu hoor ik dat je zorg kunt inkopen. Maar dat is nergens te vinden."

Verder is Deurloo van mening dat haar generatie wordt afgeserveerd met een sobere regeling als het op zorg aankomt. ,,Wij hebben hard gewerkt, krijgen AOW, maar nergens compensatie voor de alsmaar stijgende zorgkosten." Overigens komen inwoners van de gemeente Tholen er nog niet zo bekaaid van af. Elders in de provincie, zoals in Middelburg, heeft de gemeente de voorzieningen zoals huishoudelijke hulp compleet geschrapt. Daar moet iedereen het uit de eigen buidel betalen. Neemt niet weg dat bij veel mensen de onzekerheid blijft.