De Asielvraag aflevering 3: Hoe onveilig wordt het door de noodopvang?

Inwoners en politici van Tholen hebben in de afgelopen periode veelvuldig hun zorgen geuit over veiligheid als gevolg van de noodopvang aan de Postweg. De hogere criminaliteitscijfers onder bewoners van asiel opvanglocaties zijn niet los te zien van de samenstelling van die groep. In de opvang wonen namelijk relatief veel jonge mannen en die groep wordt ook onder de Nederlandse bevolking vaker als verdachte geregistreerd. 

Hoe onveilig wordt het door de noodopvang? Deze vraag is natuurlijk niet daadwerkelijk te beantwoorden. Wel is duidelijk dat mensen daar zorgen over hebben. Een onderzoek laat in elk geval wel zien dat criminaliteit bij asielzoekers vooral verband houdt met de samenstelling van de groep en niet hun geboorteland. Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum, WODC, heeft dat rapport begin van de zomer gepubliceerd. Daarin zijn geweldsincidenten en verdachtenregistraties tussen 2019 en 2025 zijn onderzocht. Vorig jaar verbleven bijna 113.000 mensen in een COA- of tijdelijke gemeentelijke opvanglocatie. Van hen werd ongeveer drie procent als verdachte van een misdrijf geregistreerd en 97 procent dus niet, benadrukt het WODC graag. 

In totaal was 2,5 procent van alle verdachtenregistraties in Nederland in 2024 afkomstig van COA-bewoners. Geweldsmisdrijven en vernielingen kwamen onder deze groep naar verhouding ongeveer even vaak voor, als onder verdachten uit de algemene bevolking. Bij vermogensmisdrijven (diefstal) is het verschil wel groot. 

Minderjarigen

Wanneer de cijfers tussen asielzoekers en de gehele Nederlandse bevolking naast elkaar worden gelegd, moet rekening worden gehouden met de leeftijd en het geslacht van beide groepen. De opvanglocaties zijn gemiddeld anders samengesteld dan de Nederlandse bevolking. Er wonen relatief veel jongeren en veel mannen. Het WODC constateert dat vooral minderjarigen en jongvolwassenen, en daarnaast mannen, vaker bij incidenten of misdrijven betrokken zijn. Dat patroon komt ook terug in de rest van de (Nederlandse) bevolking. Een vergelijking van de totale groepen kan daardoor een groter verschil laten zien, dan wanneer de jonge mannen uit de asielopvang, met de jonge mannen in Nederland van dezelfde leeftijd met elkaar worden vergeleken. 

De meeste misdrijven waarvoor COA-bewoners als verdachte worden geregistreerd, zijn diefstallen. Vorig jaar ging het in 36 procent van de registraties om winkeldiefstal en fietsendiefstal. Daarna volgden geweldsmisdrijven met 16 procent en vandalisme of verstoring van de openbare orde met 15 procent. Het verschil met de algemene bevolking is vooral groot bij diefstal. Vorig jaar had ongeveer 64 procent van de verdachtenregistraties onder COA-bewoners betrekking op diefstal. Bij verdachten uit de Nederlandse bevolking was dat in 2024 ongeveer 33 procent. Voor geweld en vernieling liggen de aandelen dichter bij elkaar.

Herkomst verklaart

Er zijn duidelijke verschillen tussen nationaliteitsgroepen binnen de opvang locaties, bleek uit een onderzoek van WODC. Vorig jaar werd ongeveer 2 procent van de Syrische COA-bewoners als verdachte geregistreerd. Bij Algerijnse bewoners lag dat rond 33 procent en bij Marokkaanse bewoners rond 31 procent. Nationaliteiten met een kleinere kans op een verblijfsvergunning, worden vaker met incidenten en verdachtenregistraties geassocieerd. Hetzelfde onderzoek laat zien dat minderjarigen het hoogste risico hebben om betrokken te raken bij een incident, of als verdachte te worden geregistreerd. Daarna volgen jongvolwassenen en vervolgens 30-plussers. Mannen hebben in alle leeftijdscategorieën een aanzienlijk hoger risico dan vrouwen. 

Onveiligheid buiten

Ook de veiligheid rondom opvanglocaties is onderzocht. In buurten met een opvang locatie was de kans op incidenten in het betreffende onderzoek 1,4 procent, tegenover 1,37 procent in buurten zonder asielzoekerscentrum. In Zeeland zijn er de afgelopen jaren incidenten geweest rond opvanglocaties. Zo werd in december 2022 brand gesticht in een kamer van een azc in Middelburg. In Tholen was volgens burgemeester Sijbers bij de vorige opvang locatie één bewoner betrokken bij een strafbaar feit. In Amsterdam wordt een strafzaak tegen een 22-jarige Nigeriaanse asielzoeker behandeld, die verdacht wordt van de moord op Lisa uit Abcoude. Hij wordt ook verdacht van het verkrachten van een ander slachtoffer vorig jaar.